Yaşamaya Dair – Bilinmeyen Toplumlar

Kalmuklar, Batı Moğol halkı Oyratlar’ın 17. yüzyılda Cungarya’dan Hazar Denizi’nin batısına göç etmiş olan koludur. Bugün çoğunlukla Rusya’nın Kalmukya Cumhuriyeti’nde yaşamaktadırlar. ABD, Fransa, Almanya, İsviçre ve Çek Cumhuriyeti’nde azınlık olarak bulunurlar.

avrupa'da budizm
Avrupa’da Budizm

Kalmuklar Türk boyları gibi uzun yıllar Orta Asya’da bulunmuştur. Türk boyları tarafından Türkçe “kalmak” kelimesinden türetilen “Kalmuk” ismiyle anılmışlardır.

Kalmuklar Ruslar için neden önemliydi ?

Kalmuklar 1630 yılından itibaren Aşağı Volga bölgesine yerleşmeye başlamıştır. Kalmuk Hanlığı Çarlık Rusya’sının etki alanında kalmıştır. Osmanlı, İran, Kırım savaşlarından Rusya’ya destek olmuşlardır. Rusya ve İslam dünyası arasında tampon bölge olarak kalan Kalmuklar Rusya için oldukça önemlidir.

18. yüzyılda Ruslar kendileri için oldukça önemli Kalmukların içişlerine fazlaca karıştığından 1770 yılında Ubashi Han halkını anavatanları Cungarya’ya geri götürme kararı alır. Yaklaşık 168.080 kişi ile başlayan göçte açlık, susuzluk, savaşlar ve zorlu yolculuğun etkisiyle yalnızca 66.073 kişi Kalmuk Mançular’ın denetimindeki Sincan’a ulaşır.

kalmukya

Rusya’da kalan Kalmuklar pek çok savaşta Rusya adına savaşmıştır. Yerleşik hayata da başlayan Kalmuklar Ekim Devrimi’nde toplu bir tutum sergilememiştir. Bir kısmı Kızıl Ordu saflarında yer alırken bir kısmı devrime şiddetle karşı çıkarak milliyetçi ve dinine(Budizm) bağlı bir tutum sergilemiştir.

Kalmukya’nın yakın tarihte başına adeta gelmeyen kalmamıştır:

  • Kalmukya 4 Kasım 1920’de, Sovyetler Birliği içinde özerk bir bölge olarak ilan edilir.
  • 1935’te özerk bir cumhuriyet olur.
  • Stalin döneminde Budist manastırlar kapatılır; Kalmık dini metinleri yakılır.
  • 2. Dünya Savaşı sırasında Kalmukya Nazi işgaline uğrar.
  • 1943’te Sovyetler bölgeyi geri alır.
  • 1958’de Kalmukya, yeniden özerk bir Sovyet Cumhuriyeti olur.
230px Dalailama1 20121014 4639
Tenzin Gyatso

Günümüzde Sovyetler Birliği’nin çöküşünden sonra, Rusya Federasyonu’na bağlı özerk bir cumhuriyet olarak varlığını sürdürmektedir. Kalmukların büyük çoğunluğu Budist olup Avrupa sınırları içinde çoğunluğu Budizm‘e inanan tek halktır.

Kalmuklar Tibet Budizmi‘nin Gelugpa okuluna bağlı olup 14. Dalai Lama Tenzin Gyatso’yu ruhani liderleri olarak kabul etmektedir.

Yazar: Historia Vitae