Yaşamaya Dair – Tarihe Yön Veren Kadınlar

İlk Bilgisayar Programcısı Ada Lovelace

Leydi Ada olarak da anılan Ada Lovelace, doğum adı ile Augusta Ada Byron, 10 Aralık 1815 yılında, matematik aşığı bir anne ve şair bir babanın kızı olarak Londra’da dünyaya geldi. Babası Lord Byron, Romantik akımın öncülerinden biriydi -ki halen İngiltere’nin en etkileyici şairlerinden biri olarak anılır. Annesi Anne Isabella Milbanke ise özellikle matematik alanında eğitimli ve çok zeki bir kadındı. Ada henuz 1 aylıkken anne babası ayrıldılar, Lord Byron ayrılıktan 3 ay sonra İngiltere’yi terk etti ve Ada 8 yaşındayken bugünkü Yunanistan’da öldü. Annesi Lady Byron, kocasında “delillik” olarak addettiği davranışları kızında görmemek için kızını babasından ve babasının şiirlerinden olabildiğince uzak tuttu. Ada, babasını tanıma fırsatını hiçbir zaman bulamadı fakat ölümünün ardından, vasiyeti üzerine, babasının yanına gömüldü.

Ada Lovelace
Ada Lovelace’in çocukluğu
Kaynak: https://www.brainpickings.org/2014/12/10/ada-lovelace-walter-isaacson-innovators/

Ada’nın hayatı; duygu ve akıl, öznellik ve nesnellik, şiir ve matematik, hastalıklar ve enerji patlamaları arasındaki bir mücadeleydi.

Çocukluğu ve ilk gençlik yılları hastalıklarla boğuşarak geçse de Ada bu süreçte Fransızca, müzik ve özellikle matematik alanlarında çok iyi bir eğitim aldı. Hocaları arasında, sosyal reformcu William Frend ve Kraliyet Astronomi Topluluğu (Royal Astrology Society)’nun ilk kadın üyelerinden olan Mary Somerville de vardı.

Sayıların Büyücü Kadını Ada Lovelace

1833 yılında, henüz 17 yaşındayken, Mary Somerville Ada’yı o zamanlar Cambridge Üniversitesi Matematik bölümünde akademisyenlik yapmakta olan Charles Babbage ile tanıştırdı. Zaman içerisinde Charles Babbage, Ada’nın hem yakın arkadaşı hem de eğitmeni oldu. Babbage o sıralar, “fark makinesi” adını verdiği, karmaşık hesaplamalar yapabilen bir makine geliştirmeye çalışıyordu. Ada, bu makine ile detaylı olarak ilgilendi

1835 yılında, 19 yaşındayken, William King ile evlendi ve üç çocuğu oldu.

analytical engine by neo valigarmander d7qjn63 fullview
Ada Lovelace ve Charles Babbage, analitik makine üzerine çalışırlarken
Kaynak: https://www.deviantart.com/neo-valigarmander/art/Analytical-Engine-467849739

1841 yılında, Ada matematik üzerine çalışmaya yeniden başladı. Eğitimine ve çalışmalarına ara verdiği bu 6 yıllık sürede, Cabbage artık “fark makinesi”nden çok daha yüksek seviyede bir bilgisayar üzerine çalışmaya başlamış, “analitik makine” konseptini tasvir etmekteydi. Ada, 1842 yılında, Luigi Federico Menabrea tarafından Fransızca yazılmış olan “Charles Babbage’in analitik makinesinin eskizleri” isimli bir yazıdan haberdar oldu. Menabrea, Babbage’nin derslerini dinlemiş ve bu dersleri deşifre etmişti. Ada, bu yazıyı İngilizce’ye çevirdi ve Babbage ile paylaştı. Babbage, Ada’nın çevirisini okuduğunda, makaleye kendi fikirlerini ve notlarını da eklemesini rica etti. Bunun üzerine Ada, hem Babbage’in denklemlerinde fark ettiği eksikleri tamamladı hem de kendi notlarını ekledi. Böylelikle yayınlanan makale, orijinalinin üç katı uzunlukta oldu.

Gerçekten de analitik makine konsepti ile yer yerinden oynadı; dünyanın ilk programlanabilir bilgisayarı üretilmişti! Aritmetik mantık problemlerinin yanı sıra döngülerin (loop), koşullu dallanmaların (conditional branches) ve ayrık hafızaların (distributed systems) yönetimi mümkündü ve bunlar tamamen mekanik parçaların el veya buhar yardımı ile çalışmasıyla sağlanıyordu.

Diagram for the computation of Bernoulli numbers
Ada Lovelace’in eklediğ notlar ile analitik makine diyagramı
Kaynak: http://blogs.bodleian.ox.ac.uk/adalovelace/

Ada Lovelace, programlamada sıfırdan yeni bir konsept üreterek birçok dogmayı yıktı. En önemlisi, analitik makinenin rakamlarla işlem yapmanın çok ötesine gidebileceğini keşfetti -bu da günümüz modern bilgisayarlarının ilk algılanışıdır. Sadece hesap makinesi değil, aksine insan emeğinin birçok alanına katkıda bulunabilecek bir makineydi bu; şarkı bestelemek dahil! Ada Lovelace; müzik, resimler, alfabe gibi sayılara dönüştürülebilecek her şeyin bilgisayar tarafından manipüle edilebileceğini öngörmüştü. Analitik bir makine sadece matematik dünyasında değil tüm dünyanın çalışma prensibinde devrim yapma potansiyeline sahipti -ki yaptığını söylemek günümüzde çok da yanlış sayılmaz.

Ne yazık ki Ada, bu çalışmaların üzerine çok daha fazlasını koyamadan rahim kanserine yakalandı ve 36 yaşında hayatını kaybetti. Fakat Ada’nın çalışmaları teknoloji alanındaki gelişmelerin öncüsü oldu ve ardından gelen Alan Turing gibi dehalara ilham verdi. Ayrıca Ada, kadınlar için de teknolojinin yolunu açmış oldu; üzerinden neredeyse 200 sene geçmesine rağmen, kendi döneminde kadın olarak yayın yapmasının mümkün olmadığını ve bu nedenle katkılarını A. A. L. Kısaltması ile yayınlamak zorunda olduğunu hatırlamak, günümüzde benzer zorluklarla mücadele eden kadın programcılara güç vermekte.

Tüm güçlü kadınlar adına!