Dünya genelinde yetişkin insanların yaklaşık %85-90’ı sağ ellerini baskın olarak kullanıyorlar. Bebekliğin ilk yıllarında tam olarak böyle bir ayrım olmamasına rağmen yaş büyüyüp el beceleri artmaya başladıkça bir ele yatkınlık da artmaya başlıyor. Hayvanlar, özellikle insanlara en yakın gösterilen şempanzeler incelendiğinde sağ ve sol el kullanımının %50-50 olduğu görülüyor.

İnsan evrim tarihinde sağ sol el ayrımının hominid olarak isimlendirilen ilk insanların iki ayaklarının üzerinden ayağa kalkmaya başlaması ile evrimleştiği düşünülüyor. Yani dört ayak üzerinde iken baskın bir el yok, ayağa kalkıp alet kullanımına başladıklarında baskın bir taraf olduğu gözleniyor. Hominidlere ait bulunan aletlerin incelenmesi sonucunda, onların da baskın elinin sağ el olduğu bulunuyor ancak 2 milyon yıl öncesine dair kesin yeterli veriye de ulaşılamadığı ekleniyor.

solak insanlar

Fakat 600 bin yıl öncesine gelindiğinde görülüyor ki baskın elin sağ el olduğuna dair bulgular artıyor. Yine kullanılan aletler ve bulunan dişler üzerindeki izler incelendiğinde aletlerin sağ elle kullanıldığı, yiyeceklerin sağ el ile ağza götürüldüğü belirtiliyor.

Bu konuya ilişkin çeşitli teoriler var:

Beyin ile vücut arasındaki iletişim çaprazlama bir akış içerisinde oluyor. Yani vücudun sol tarafını hareket ettirebilmek için beynin sağ yarım küresinden sinyaller çıkıyor ve omurilikte ilgili bölgede çapraza geçerek hareket ettirilecek organa sinyal taşınıyor. İnsanların çoğunun sağ el kullanmasının konuşma becerisi ile ilişkili olabileceğini düşünen araştırmacılar var. Konuşma becerisi de beynin sol yarım küresindeki konuşma merkezinden yönetiliyor. Dolayısıyla gelişen yarım kürenin yönettiği elin daha baskın olduğu belirtiliyor. Fakat bunun kanıtlanması oldukça zor.

5d73126d6ae18

Başka bir teori, bebeklerin sağ ve sol ellerinin eşit olduğunun aksini savunuyor. Fetüsların da anne karnında emmek için sağ ya da sol ellerinden birini ağırlıklı olarak tercih ettiğini söylüyor ve aynı eğilimin doğumdan sonra da devam ettiğini ekliyor.

Bu durumun evrimsel bir süreç olup olmadığı da tartışma konusu. Yukarıda bahsedilen gibi, geçmiş insanların da baskın ellerinin sağ el olduğu biliniyor. O zaman ‘Solak insanların elenmesi gerekmez miydi?’ sorusu akla geliyor. Buna karşın olarak da sol el kullanımının dövüş ve savaşlarda solak insanlara avantaj sağladığı, karşı tarafı şaşırttığı, dolayısıyla evrimsel mücadelede yerini koruyabildiği düşünülüyor.

Bilim insanları, henüz bir teori üzerinde uzlaşabilmiş değil ve baskın el kullanımının netleşebilmesi için daha fazla veriye ve çalışmaya ihtiyaç olduğu belirtiliyor.

Fakat emin oldukları bir husus var; sağ el ya da sol elin baskın kullanılmasının bireye sağladığı bir üstün beceri yok. Yani kimsenin üzülüp tartışmasına gerek yok 🙂

Yazar: Citrus